Erdoğan Rejiminin İnsan Avı Afrika’ya Sıçradı

Görsel: samanyoluhaber

Türk hükümetinin ülkeden kaçan muhalifleri dünyanın neredeyse her yerinde takibe alması bir sır değil. 2025’in son günlerinde Kenya ve Mozambik’te yaşanan iki gelişme, Ankara’nın bu “uzayan kolu”nun Afrika’ya ne kadar yayıldığını gözler önüne serdi. 20 Aralık’ta Kenya’da bir eğitimci ve sığınmacı olan Mustafa Güngör, Ankara’nın terörizmi bahane eden talebiyle gözaltına alındı. Aradan on gün geçmeden 30 Aralık’ta Mozambik’te yaşayan Türk avukat Emre Çınar aynı gerekçelerle tutuklandı. Her iki isim de bulundukları ülkeye yıllar önce yerleşmiş, aileleriyle birlikte hayat kurmuş kişilerdi; buna rağmen Erdoğan rejiminin baskısı sayesinde tutuklandılar ve sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kaldılar.

Kenya’da 15 yıldır mülteci statüsüyle yaşayan eğitimci Mustafa Güngör, 20 Aralık 2025 akşamı eşi, iki kızı ve kayınvalidesiyle birlikte evinden alındı. Ankara’nın karşı terörizm kapsamında gönderdiği adli yardımlaşma talebinin dayanağı, Güngör’ün 2018 yılında sosyal medyada paylaştığı bir gönderi idi. Bu paylaşım, Gülen hareketine sempati duyduğu gerekçesiyle “terör propagandası” olarak değerlendirilmişti. Kenyalı ve uluslararası hukukçular, on günlük gözaltı sürecinin ardından Güngör’ün herhangi bir suça karışmadığını vurguladı. Güngör, tutuklanmasının ardından çıkarıldığı mahkemece kefalet ödemeden serbest bırakıldı ve 3 Şubat 2026’daki duruşmaya kadar kişisel kefaletle serbest bırakıldı. İnsan hakları örgütleri, uzun süren gözaltının Kenya’nın uluslararası yükümlülüklerini ihlal ettiğine dikkat çekerek “mülteci haklarının korunması konusunda bir sınav” olarak nitelendirdi.

Mozambik’te yaşayan 35 yaşındaki avukat Emre Çınar’ın durumu ise daha da karanlık başladı. İstanbul’daki baskılar nedeniyle 2017’de Maputo’ya yerleşen Çınar, 30 Aralık’ta Ulusal Ceza Soruşturma Servisi (SERNIC) tarafından gözaltına alındı. Çınar’ın cep telefonu ve kişisel eşyalarına el konuldu; ailesi ve avukatları günlerce nerede tutulduğunu öğrenemedi. Universal Rights Association (URA) adlı insan hakları örgütü, Çınar’ın gözaltı sürecinde bir savcıya çıkartılmadığını ve hiçbir polis karakolunda kaydının bulunmadığını bildirdi; bu durumun zorla kaybetme riskini artırdığını belirtti. URA ve diğer örgütler, Mozambik’te Türkiye ile bir iade anlaşması bulunmadığını ve Türkiye’ye iade halinde Çınar’ın ciddi insan hakları ihlallerine maruz kalabileceğini vurguladı.

5 Ocak’ta SERNIC, gözaltı kararının Mozambik yargısı tarafından verildiğini ve bir iade talebinin söz konusu olduğunu açıkladı. Çınar’ın avukatlarına göre, mahkeme 6 Ocak’ta gözaltı koşullarının yasal olup olmadığını değerlendirdi ve Çınar’ı kimlik ve ikamet yükümlülüğüyle serbest bıraktı; yani Çınar, davanın sonuna kadar serbest ancak ülkeyi terk edemeyecek ve mahkemeye çağrıldığında hazır bulunacak. Ancak bu karar iade sürecini sona erdirmiyor; Mozambik Yüksek Mahkemesi Türkiye’nin talebini değerlendirmeye devam edecek. İnsan hakları savunucuları, iade talebinin siyasi niteliği nedeniyle reddedilmesi gerektiğini ve Çınar’ın hukuki güvence altında olması gerektiğini savunuyor.

Bu iki vakanın arka planında, Türkiye’de 2016’daki darbe girişiminden sonra başlatılan geniş çaplı cadı avı ve olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kararnameler yer alıyor. Uluslararası bir hukuk kuruluşu olan London Advocacy’nin raporuna göre, Türk hükümeti nüfusun yaklaşık yüzde ikisini soruşturdu ve yarısından fazlasını “siyasi muhalefet” ya da “terörizm” suçlamalarıyla mahkum etti. 2021 yılı itibarıyla 1 600’den fazla avukat tutuklandı ve 615’i yargılama öncesi uzun süreli tutukluluk yaşadı. Erdoğan iktidarı, Fethullah Gülen hareketini “silahlı terör örgütü” ilan ederek devletin tüm kurumlarını bu hareketin üyeleriyle mücadeleye seferber etti; hareket ise bu suçlamaları reddediyor.

Türkiye’de iç baskılarla yetinmeyen yönetim, eleştirmenler ve muhalifleri yurtdışında da kovalamaya başladı. Amnesty International Kenya’nın verilerine göre Ankara, sadece 2022 yılına kadar 110 ülkede 1 133 iade talebinde bulundu; bu taleplerin yüzde 90’ından fazlası siyasi nitelikte olduğu için reddedildi. ABD, Birleşik Krallık ve birçok Avrupa ülkesi, bu talepleri işkence ve kötü muamele riski nedeniyle geri çevirdi. Buna karşılık Türkiye Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), gizli “geri getirme” operasyonları yürütüyor ve Kenya dahil en az 20 ülkede Gülen hareketi sempatizanı olduğu iddia edilen kişileri kaçırıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 2024 insan hakları raporu, Türk istihbaratının yurtdışında Gülen hareketi üyelerini kaçırdığına dair “güvenilir iddialar” bulunduğunu ve Ankara’nın INTERPOL’ün kırmızı bülten mekanizmasını kötüye kullandığını belirtiyor.

Kenya’daki dosya özellikle vahim. 18 Ekim 2024’te silahlı kişiler, Nairobi’de Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) tarafından kayıtlı dört Türk sığınmacıyı; Mustafa Genç, Öztürk Uzun, Alparslan Taşçı ve Hüseyin Yeşilsu’yu kaçırdı ve üç gün sonra Ankara’ya iade etti. Kenya’nın sivil toplum örgütleri, bu olayın ülkenin uluslararası yükümlülüklerini ihlal ettiğini belirterek hükümete sert tepki gösterdi. Polis Reformları Çalışma Grubu’nun açıklamasında, geri göndermeme ilkesinin 1951 Mülteci Sözleşmesi’nin temel maddesi olduğu ve hiçbir ticari ya da diplomatik çıkar karşılığında pazarlık konusu yapılamayacağı vurgulandı. Açıklamada, Kenya’nın uluslararası itibarının zedelendiği ve 780 000 mülteciye ev sahipliği yapan ülkenin güvenilirliğinin sorgulandığı ifade edildi. Bu olaydan bir yıl önce de Selahaddin Gülen, bir mahkeme kararına rağmen Nairobi’den kaçırılıp Türkiye’ye götürülmüştü.

Kenyalı ve uluslararası sivil toplum kuruluşları, 2024’teki iadenin Türkiye ile yapılan savunma anlaşmalarıyla bağlantılı olabileceğini de gündeme getirdi. Stockholm Center for Freedom’ın haberine göre, Türkiye’nin insansız hava aracı (İHA) üreticisi Baykar ile Kenya arasında Ağustos 2024’te gizli bir TB2 silahlı drone satışı anlaşması yapıldı; bu anlaşmanın hemen ardından dört Türk sığınmacının iade edilmesi tesadüf değildi. Kenyalı yetkililer, konu hakkında yorum yapmaktan kaçınırken, kamuoyunda Erdoğan ailesine ait savunma sanayii şirketleri ile yapılan işbirliğinin insan hakları ihlallerine kapı araladığı yönünde endişeler artıyor. Kenya Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Korir Sing’oei ise dört sığınmacının “başka ülkenin iç işlerine karışmamak” ilkesine göre deport edildiğini savunarak, ülkede politik muhaliflere ev sahipliği yapmayacaklarını söyledi. Ancak aynı yetkilinin Kongo örneği için siyasi sığınmacıların iadesini reddetmesi, çifte standart tartışmasına yol açtı.

Mozambik’teki süreç de insan hakları örgütlerince yakından izleniyor. SERNIC, Çınar’ın gözaltısının hukuka uygun olduğunu ve iade talebinin Mozambik savcılığı tarafından yürütüldüğünü savunsa da bu açıklamalar endişeleri gidermedi. URA ve Amnesty International, Çınar’a avukat ve aile erişimi sağlanmaması, mahkeme kararlarının kamuoyuna açıklanmaması ve gizli tutulan iade gerekçelerinin hukukun üstünlüğünü zedelediğini belirtiyor. Kenya’da Mustafa Güngör’ün serbest bırakılmasının ardından Mozambik’te yaşanan bu gözaltı, Ankara’nın Afrika’daki mültecilere yönelik baskı politikalarının sistematik olduğuna dair endişeleri artırdı.

Erdoğan yönetiminin yurtdışındaki muhalifleri hedef almak için kullandığı bir diğer araç da diplomatik misyonlar. Stockholm Center for Freedom’ın “Weaponized Diplomacy” adlı raporu, 15 Temmuz 2016 darbe girişiminden sonra Türkiye’nin büyükelçilik ve konsolosluklarını istihbarat ağına dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Bu misyonlar, diplomatik bağışıklığın arkasına saklanarak eleştiri yapanları takip ediyor, haklarında bilgi topluyor ve gerektiğinde yasadışı şekilde iade edilmesini sağlıyor. Rapora göre, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Avrupa’daki Union of International Democrats (UID) gibi diaspora örgütleri de bu baskı ağının bir parçası olarak kullanılıyor. Türkiye’nin bu yöntemlerle 115’ten fazla ülkede faaliyet yürüttüğü belirtiliyor; böylece diplomatik görevlerin insan haklarını koruma işlevi tam tersine çevrilmiş durumda.

Mustafa Güngör ve Emre Çınar’ın başına gelenler münferit olaylar değil, Ankara’nın yıllardır sürdürdüğü küresel baskı politikasının yeni halkalarıdır. Türkiye’nin içte bastırdığı muhalefeti yurtdışında da susturmaya çalışması, sadece kendi vatandaşlarını değil, onları barındıran ülkeleri de hukuki ve ahlaki bir krizle karşı karşıya bırakıyor. Kenya ve Mozambik’in yürürlükteki mülteci hukuku ve insan hakları sözleşmelerine rağmen Ankara’nın baskısıyla hareket etmesi, bu ülkelerin egemenliklerini ve hukukun üstünlüğünü zedelemektedir. Uluslararası toplum, bu tür transnasyonal baskıların normalleşmesine izin vermemeli; iade taleplerinin siyasi niteliğini sorgulamalı, mültecilerin haklarını korumalı ve insan haklarını hiçe sayan devletlerle işbirliğini gözden geçirmelidir.

Bugünkü vakalar, Erdoğan rejiminin insan haklarına yönelik pervasız saldırılarının küresel boyuta ulaştığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu rejim, muhaliflerini dünyanın neresinde olursa olsun susturmak için hem devlet imkânlarını hem de diplomatik kanalları araçsallaştırıyor. Kenya ve Mozambik gibi ülkelerin bu baskıya boyun eğmesi, sadece mağdurları değil, evrensel insan hakları normlarını da hedef alıyor. Muhalifhaber olarak bu devlet terörünü en sert şekilde kınıyor ve Ankara’ya “Eli kanlı rejim elbette hukuk önünde hesap verecektir” diyoruz. Hiçbir ticari çıkar, hiçbir diplomatik yakınlık insanları işkence ve zulme teslim etmeye mazeret olamaz. Dünyanın neresinde olursa olsun ayrım yapmaksızın her insanın temel haklarını korumak, devletlerin görevidir; Erdoğan rejiminin zulmüne ortak olanlara karşı uluslararası toplumun hesap sormasının zamanı çoktan gelmiştir.